ODKRYCIE EFEKTÓW PODTLENKU AZOTU: NA STYKU FILOZOFII I CHEMII

Człowiek od zawsze dążył do zmiany stanu świadomości (poszukując przyjemności, aby zaspokoić ciekawość czy w celach religijnych i duchowych). Dlatego istnieje niemało substancji psychoaktywnych z długą historią: alkohol, marihuana, tytoń, opioidy i różnorodne psychodeliki. Do środków nie tylko z “długą tradycją”, ale także z fascynującą historią odkrycia efektów działania na człowieka należy podtlenek azotu (N2O).

N2O, czyli gaz rozweselający, to nieorganiczny związek chemiczny, mający liczne zastosowania jako, np. utleniacz w paliwie do silników rakietowych, składnik dzięki któremu uzyskiwana jest piana z bitej śmietany, czy środek medyczny będący składową znieczulenia ogólnego, a kiedyś także bardzo popularny środek znieczulający stosowany podczas zabiegów stomatologicznych. Określenie“rozweselający” otrzymał dzięki swoim psychoaktywnym właściwościom, które były odkryte na styku XVIII i XIX wieku.


W odległym 1799 roku Humphry Davy  – asystent w laboratorium Pneumatic Institution w Bristolu, który później zostanie słynnym angielskim chemikiem, wynalazcą benzynowej  lampy wskaźnikowej, lampy Davy’ego (pozwalającej na bezpieczne wykrywanie metanu w kopalni), prezydentem Towarzystwa Królewskiego (Royal Society) – postanowił zbadać efekty N2O. Wszedł do pudła opracowanego specjalnie do wdychania gazów i poprosił fizyka Roberta Kinglake’a o uwalnianie dwudziestu quartów N2O (~18 ml) co pięć minut do pudła, aż do momentu gdy Davy będzie tracił przytomność. Badacz wydobywał gaz w następujący sposób:nagrzewał azotan amoniaku w retorze, aż ten zaczynał pęcherzykować, uciekający gaz gromadził się w mieszku hydraulicznym, po czym dostawał się przez wodę do zbiornika zapasowego, z którego napełniał zapieczętowane pudełko:

„Nie istnieje nic oprócz myśli! Świat jest skupiskiem wrażeń, idei, przyjemności i bólu” powiedział Davy gdy oprzytomniał.

Później Davy powtarzał eksperymenty ze sobą i ze swoimi znajomymi (poetami, pisarzami, naukowcami, lekarzami) wdychając gaz ze specjalnych torebek: