Marihuana: mózg pod lupą

Marihuana znajduję się w ścisłej czołówce najpopularniejszych i najczęściej zażywanych substancji psychoaktywnych [1]. Obecnie około 182 milionów osób na świecie zażywa konopie indyjskie [2]. Jest spora szansa, że ich liczba wzrośnie ze względu na globalny zwrot ku legalizacji marihuany.
Choć roślina ta towarzyszy nam od wieków, mechanizm jej działania zaczęliśmy odkrywać stosunkowo niedawno, bo pod koniec XX wieku. Związkami aktywnymi w marihuanie są kannabinoidy. Nasz organizm sam produkuje takie substancje, zwane endokannabinoidami (endo– oznacza produkowany wewnątrz).

Za działanie kannabinoidów odpowiedzialne są głównie receptory CB1 i CB2, które tworzą układ endokannabinoidowy odgrywający istotną rolę w kontroli wielu procesów fizjologicznych. Receptory CB1 zlokalizowane są głównie presynaptycznie na neuronach ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Ich aktywacja powoduje zahamowanie uwalniania szeregu neuroprzekaźników – acetylocholiny, noradrenaliny, dopaminy, serotoniny, glutaminianiu i kwasu γ-aminomasłowego GABA [3]. Największe zagęszczenie receptorów CB1 w mózgu występuje w układzie limbicznym, hipokampie, korze mózgowej, móżdżku, ciele migdałowatym i zwojach podstawy mózgu [4]. Są one obecne także w przewodzie pokarmowym, mięśniach, sercu, wątrobie, nerkach, płucach, jajnikach, jądrach, prostacie, tkance tłuszczowej i innych tkankach obwodowych [5]. Receptory CB2 znajdują się przede wszystkim na powierzchni komórek układu immunologicznego. Choć pierwotnie zakładano, że istnieją jedynie tam, zostały zlokalizowane także w ośrodkowym układzie nerwowym, szczególnie na komórkach mikrogleju [6].


W konopiach indyjskich występuje ponad 100 różnych kannabinoidów, z których najlepiej znane to tetrahydrokannabinol (ang.Δ9-tetrahydrocannabinol, THC) oraz kannabidiol (ang.cannabidiol, CDB). THC jest agonistą receptorów CB1 (działa na nie pobudzająco) i prowadzi do zahamowania uwalniania neuroprzekaźników oraz zmniejszenia pobudliwości neuronów presynaptycznych [7]. Dochodzi do wstecznej sygnalizacji neuronalnej, neuron odbierający sygnał wpływa na neuron wysyłający. Aktywacja receptorów CB1 odpowiada za powszechnie znane efekty działania marihuany oraz jej wpływ na poznanie, nastrój czy lęk.


Mechanizmy, za pośrednictwem których działa CBD nie są dokładnie znane, natomiast wiemy, że jest ich kilka. Kannabidiol bardzo słabo wiąże się z receptorami kannabinoidowymi, jednak jest w stanie przeciwdziałać efektom THC, nawet jeśli występuje w bardzo małych stężeniach. CBD zatrzymując rozkład endogennego kannabinoidu o nazwie anandamid potęguje i wydłuża jego działanie [8], co w efekcie zapobiega oddziaływaniu THC na receptory CB1. Kannabidiol jest także agonistą receptorów serotoninowych [9], co może tłumaczyć niektóre antypsychotycze i przeciwlękowe efekty jego działania [10]. Wpływając na wewnątrzkomórkową zawartość wapnia, CBD najprawdopodobniej chroni neurony przed potencjalnie neurotoksycznym działaniem THC [11].

Generalnie kannabidiol pozostaje bez wpływu na normalne procesy fizjologiczne, jednak kiedy jakiś bodziec lub inny kannabinoid zachwieje równowagę systemu endokannabinoidowego wówczas zaczyna działać w celu jej przywrócenia [12]. 
Nie powinien dziwić więc fakt, że te dwa najpopularniejsza kannabinoidy działają w zupełnie odmienny sposób na psychikę człowieka. THC upośledza proces uczenia się, zwiększa lęk oraz wywołuje efekty zbliżone do psychozy [13], natomiast CBD wspiera proces uczenia się [14], działa antypsychotycznie [15] i przeciwlękowo [16]. Co więcej, CBD może niwelować negatywne działanie THC [17], dlatego to jak działa marihuana w dużym stopniu zależny od wzajemnej proporcji tych dwóch związków.


Na przestrzeni lat średnia zawartość THC w marihuanie uległa znacznym zmianom. W latach 60. XX wieku wahała się pomiędzy 2-3%, obecnie rozkwit czarnego rynku związanego z jej sprzedażą doprowadził do zwiększenia jego zawartości nawet do 15%. Stąd wzięło się znane powiedzenie o dzisiejszej marihuanie:
It’s not your grandfather’s pot.

Bibliografia
[1] Degenhardt L, Chiu W, Sampson, N i wsp. Toward a global view of alcohol, tobacco, cannabis, and cocaine use: findings from the WHO World Mental Health Surveys. PLoS Med 2008; 5: 141.
[2] United Nations Office on Drugs and Crime. World drug report. UNODC 2015.
[3] Wilson R, Nicoli R. Endocannabinoid signaling in the brain. Science 2002; 296: 678-682.
[4] Herkenham M, Lynn A, Little M i wsp. Cannabinoid receptor localization in brain. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 1990; 87(5): 1932–1936.
[5] Tsou K, Brown S, Sanudo-Pena M i wsp. Immunohistochemical distribution of cannabinoid CB1 receptors in the rat central nervous system. Neuroscience 1998; 83, 2: 393–411.
[6] Stella N. Cannabinoid signaling in glial cells. Glia 2004; 48: 267–77.
[7] Russo E, Guy G. A tale of two cannabinoids: the therapeutic rationale for combining tetrahydrocannabinol and cannabidiol. Medical Hypotheses,2006; 66(2): 234–246.
[8] Ligresti A, Cascio M, Pryce G i wsp. New potent and selective inhibitors of anan- damide reuptake with antispas- tic activity in a mouse model of multiple sclerosis. British Journal of Pharmacology 2006; 147(1): 83–91.
[9] Russo E, Burnett A, Hall B i wsp. Agonistic properties of cannabidiol at 5- HT1a receptors. Neurochemical Research 2005; 30(8): 1037–43.
[10] Campos A, Guimarães F. Involvement of 5HT1A recep- tors in the anxiolytic-like effects of cannabidiol injected into the dorsolateral periaqueductal gray of rats. Psychopharmacology 2008;199(2): 223–30.
[11] Demirakca T, Sartorius A, Ende G, Meyer N i wsp. Diminished gray matter in the hippocampus of cannabis users: possible protective effects of cannabidiol. Drug and Alcohol Dependence 2011; 114(2-3): 242–5.
[12] Alger B, Kim J. Supply and demand for endocannabinoids. Trends in Neurosciences 2011; 34(6): 304–15.
[13] D’Souza D, Perry E, McDougall L i wsp. The psychotomimetic effects of intravenous Δ-9tetrahydrocannabinol in healthy individuals: implications for psychosis. Neuropsychopharmacology 2004; 29: 1558–1572.
[14] Das R, Kamboj S, Ramadas M i wsp. Cannabidiol enhances consolidation of explicit fear extinction in humans. Psychopharmacology 2013; 226: 781–792.
[15] Leweke F, Piomelli D, Pahlisch F i wsp. Cannabidiol enhances anandamide signaling and alleviates psychotic symptoms of schizophrenia. Translational Psychiatry 2012; 2: e94.
[16] Bergamaschi M, Queiroz R, Chagas M i wsp. Cannabidiol reduces the anxiety induced by simulated public speaking in treatment-naive social phobia patients. Neuropsychopharmacology 2011; 36: 1219–1226.
[17] Englund A, Morrison P, Nottage i wsp. Cannabidiol inhibits THC-elicited paranoid symptoms and hippocampal-dependent memory impairment. Journal of Psychopharmacology 2013; 27: 19–27.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *