Jak działają substancje psychoaktywne?

Pokazują piękne złożone fraktale, zmuszają do nieustannego śmiechu, pozwalają zanurzyć się w muzykę i odległe wspomnienia, pomagają wydajniej pracować, wzbudzają poczucie łączności ze światem, mogą wystraszyć, wprowadzić w depresyjne stany lub ekstazę – jak one to robią?

Odpowiedź, oczywiście, mieści się w organie sterującym całym organizmem – w mózgu. Wszystkie nasze emocje, sporo upraszczając, są reakcjami chemicznymi w tym organie.

Temat substancji psychoaktywnych możemy nazwać pewnym rodzajem inspiracji i pomocy w niełatwym procesie zrozumienia chemicznych reakcji zachodzących w mózgu i ich związku ze zmianami w zachowaniu i funkcjonowaniu człowieka. Z tego powodu to zagadnienie odgrywa bardzo ważną rolę w neuronauce.

Niektórymi związkami (nazywanymi neuroprzekaźnikami) najczęściej spotykanymi w literaturze o substancjach psychoaktywnych są oksytocyna, norepinefryna, endorfiny, serotonina, dopamina, glutaminian i GABA. One sterują określonymi procesami neuronalnymi, wpływając na przekazanie informacji między neuronami, a więc na nasze funkcjonowanie. Na przykład niski poziom serotoniny jest charakterystyczny dla osób cierpiących na zaburzenie depresyjne, a obumieranie dopaminergicznych neuronów (od sprawności których zależy sprawność poruszania się) w istocie czarnej cechuje chorobę Parkinsona.

Zrozumienie niektórych podstawowych procesów, leżących u podłoża neuronalnej aktywności jest istotne, gdy chcemy zbliżyć się do odpowiedzi na pytanie “Jak działają substancje psychoaktywne?”, dlatego zaczynamy naszą podróż od krótkiego wprowadzenia “w mózg”.

Neurologiczne wprowadzenie

Neurony przekazują informację za pośrednictwem synaps – małych odstępów między komórkami. Do tych odstępów «wysypuje się» neuroprzekaźnik z komórki i «przyczepia» do specyficznych dla tego związku typu receptorów na innej komórce.

Zmiana w strukturze receptora wywołana przyłączeniem neuroprzekaźnika umożliwia napływ określonych jonów (chloru albo sodu) do wnętrza komórki. Te jony mogą obniżyć lub zwiększyć prawdopodobieństwo tego, że komórka – odbiorca sygnału – przekaże ten sygnał (informację) – dalej. Później neuron, który przekazał, albo próbował przekazać informację, przy pomocy białek-transporterów zabiera swoje neuroprzekaźniki z powrotem. Ten mechanizm jest zwany wychwytem zwrotnym (niektóre związki są usuwane w inny sposób, ale tego nie będziemy opisywać szczegółowo).

Co zatem robią substancje psychoaktywne?

Mogą one zapobiec przyłączaniu się przekaźnika do receptora lub zmniejszyć jego wydzielanie (takie substancje zwane są antagonistami), pomóc mu przyłączyć się do receptora lub zwiększyć jego wydzielanie (agoniści), mogą też zostawić go w synaptycznej szczelinie na dłuższy czas blokując wychwyt zwrotny. To przekłada się na częstsze pobudzenie/brak pobudzenia lub dłuższe pobudzenie komórki nerwowej. A na większą skalę – na aktywność grup neuronów w pewnej strukturze.

Różne związki mogą wpływać na kilka różnych neuroprzekaźników, co wywiera złożony wpływ na funkcjonowanie mózgu. Tu jednak opiszemy tylko te mechanizmy, które wydają się być kluczowymi dla zmian wprowadzanych przez konkretną substancję.

Popularne stymulanty, takie jak kokaina czy amfetamina, oddziaływują na receptory dopaminergiczne. Kokaina blokuje wychwyt zwrotny dopaminy, a amfetamina zwiększa stężenie dopaminy w synapsie na dwa sposoby: blokując wychwyt zwrotny i zwiększając jej wydzielanie. Odczuwalnym tego efektem jest stymulacja i euforia, które pojawiają się po zażyciu substancji. Lecz niestety, gdy magia zanika, może pojawić się nieprzyjemny stan. Dzieje się tak dlatego, że mózg widząc, że jest za dużo dopaminy w synapsach, próbuje uregulować sytuację i zapobiega dalszemu wydzielaniu dopaminy do synaptycznej szczeliny. Nieprzyjemnym skutkiem także jest to, że jeśli zbyt często zażywa się kokainę, zwiększa się wydzielanie dynorfiny – neuroprzekaźnika, mającego przeciwne działanie do przyjemnego działania dopaminy i zmusza do brania coraz większej dawki.

Kluczowym w oddziaływaniu halucynogenów i empatogenów jest oddziaływanie na synapsy serotoninowe. Na przykład LSD jest agonistą serotoninowych receptorów typu 5-HT2A, których duża ilość mieści się w korze wzrokowej. Podczas wpływu LSD zwiększa się aktywność tego obszaru, a także  siła jego połączeń z innymi obszarami. Jako skutek pojawiają się halucynacje, a każde doznanie zmysłowe bądź emocjonalne mogą się zabarwić i nabrać kalejdoskopicznych kształtów.

MDMA też zwiększa wydzielanie serotoniny, oszukując białka-transportery serotoniny, udając ten neuroprzekaźnik. W wypadku tej substancji zmiana ta przekłada się na głębsze przeżywanie emocji. Zagadkowym jest to, że LSD i MDMA mając podobny kluczowy mechanizm działania tak różnie wpływają na użytkowników. Empatogenny i pobudzający wpływ MDMA może być również związany z wydzielaniem oksytocyny, norepinefryny i dopaminy. Ten pierwszy związek może mieć wpływ na poczucie łączności ze światem i zaufania do innych. Najprawdopodobniej działanie MDMA, jak zresztą działanie wielu substancji, jest skutkiem kompleksowej interakcji zachodzących w mózgu zmian.

Innym ciekawym przykładem jest marihuana, a mianowicie jej aktywny komponent – THC. On, podobnie do  neuroprzekaźnika anandamidu, który naturalnie występuje w mózgu, zapobiega hamowaniu sąsiednich neuronów, wydzielających dopaminę, a więc – zwiększa wydzielanie dopaminy. I właśnie ona powoduje intensyfikację doznań i – możliwie – doznanie spowolnienia upływu czasu.

W artykule tym streściliśmy sposób oddziaływania na mózg niektórych najbardziej znanych substancji. Jednak istnieje jeszcze cała paleta związków, o których nie wspomnieliśmy. Wymienienie i opis oddziaływania poszczególnej substancji może czasem zasługiwać na osobną książkę. W przyszłości postaramy się zapoznać Was z najciekawszymi aspektami wpływu substancji psychoaktywnych na mózg i psychikę.

Jeśli pragniecie dostać więcej informacji na ten temat polecamy stronę http://learn.genetics.utah.edu/content/addiction/mouse/ gdzie w bardzo przyjemny sposób pokazuje się wpływ pewnych związków na mózg.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *